Je bekijkt nu Woordenlijst toegankelijkheid

Woordenlijst toegankelijkheid

Nu drempelloos bouwen allang midden in de samenleving staat, is ook de toegankelijkheid van (gemeentelijke) websites uiterlijk sinds 23 september 2020 en EU-richtlijn 2016/2102 aan de orde. Om u te helpen het overzicht te behouden, biedt onze verklarende woordenlijst inzake toegankelijkheid een verklaring van belangrijke termen en normen.

A

Toegankelijkheid

Toegankelijkheid verwijst naar het drempelvrije karakter van digitale media.

Toegankelijkheid Boom

De toegankelijkheidsboom beschrijft de hiërarchische weergave van de gebruikersinterface voor alle onderdelen die toegankelijk moeten zijn voor toegankelijkheidshulpmiddelen. Deze componenten komen uit het DOM.

ALT-teksten/alternatieve teksten

ALT-teksten beschrijven de inhoud van een afbeelding en worden bijvoorbeeld door schermlezers voorgelezen of getoond als de browser een afbeelding niet kan laden. Aangezien zoekmachines ALT-teksten lezen, zijn ze niet alleen relevant voor de toegankelijkheid van een website, maar ook voor SEO.

API/Application Programming Interface

API verwijst naar de interface tussen een softwaresysteem en andere programma’s voor aansluiting op het systeem. Het verband wordt gelegd op het niveau van de brontekst.

ARIA/Toegankelijke rijke internettoepassingen

ARIA-attributen, ook bekend als WAI-ARIA via het Web Page and Web Application Improvement Initiative, stellen mensen met een handicap in staat om op een meer toegankelijke manier toegang te krijgen tot het internet. Ze zijn bijzonder belangrijk voor bijvoorbeeld schermlezers.

Hulpmiddelen/ondersteunende technologieën

De verschillende technologieën ter ondersteuning van gehandicapten worden gegroepeerd onder de term ondersteunende (soms ook ondersteunende) technologieën. Op het gebied van de toegankelijkheid van websites gaat het bijvoorbeeld om schermlezers en alternatieve toetsenborden.

Audiobeschrijving

Audiobeschrijvingen zijn akoestische beschrijvingen van beelden die handmatig aan video’s worden toegevoegd.

B

Barrièrevrij

Aangezien honderd procent toegankelijkheid van websites technisch niet haalbaar is vanwege het grote aantal handicaps, waarvan sommige op elkaar inwerken, is lage drempel de meer passende term. Wij volgen de wettelijke formuleringen en gebruiken daarom toegankelijkheid.

Toegankelijkheid

Door toegankelijk te zijn, stelt u mensen met een handicap in staat uw website te gebruiken. Blinden ondervinden bijvoorbeeld belemmeringen als u geen ARIA-attributen hebt opgeslagen en mensen met een visuele beperking kunnen uw inhoud niet waarnemen zonder het contrast te wijzigen, de lettergrootte en/of het lettertype aan te passen.

BIENE

Tussen 2003 en 2010 hebben Aktion Mensch en de Stichting Digitale Kansen de Prijs voor Toegankelijk Internet Opent Nieuwe Inzichten (kortweg BIENE) uitgereikt. De wedstrijd zou kunnen worden herzien en opnieuw worden uitgeschreven. Wij informeren u graag over nieuwe ontwikkelingen.

BITV/Barrièrevrije informatietechnologieverordening

De BITV in de huidige versie 2.0 is een van de mogelijke richtsnoeren om te zorgen voor toegankelijke websites. Omdat het niet zo technisch is als WCAG 2.1, volgen wij de eisen van WCAG.

BITV-test

De BITV-test is één manier om uw website te laten controleren op bestaande toegankelijkheid. De test bestaat uit 60 teststappen – neem gerust contact met ons op als u een evaluatie wilt. Voor een snel overzicht kunt u onze sneltest op basis van de BITV-test ook altijd zelf uitvoeren.

Brailleleesregel

Het computeruitvoerapparaat brailleleesregel, ook wel brailleleesregel of gewoon regel genoemd, vertaalt geselecteerde delen van uw website in computerbraille. Samen met hun schermlezer kunnen blinden dus zonder belemmeringen computers en laptops gebruiken.

Een ouder model schermlezer met brailleregel. Copyright door Sigmund van de site Unsplash.com.
Een ouder model schermlezer met brailleregel. © Sigmund op Unsplash

C

CSS/Cascading Style Sheets

Met CSS kunt u de presentatie (bijvoorbeeld typografie, lay-out of kleuren) van uw website bepalen. Het is een levende norm die voortdurend verder wordt ontwikkeld door het W3C en die, samen met HTML, belangrijk is voor het maken van toegankelijke websites.

D

DGS/Duitse gebarentaal

Het DGS is een zelfstandige taal waarvan de grammatica verschilt van die van het Duits. Gebaren, die bestaan uit gezichtsuitdrukkingen en gebaren, stellen mensen in staat om non-verbaal met elkaar te communiceren. U moet belangrijke inhoud beschikbaar maken in een DGS-video voor barrièrevrije toegang tot uw website. Als u de juiste vertaler mist, brengen wij u graag in contact met een professional.

DOM/Document Object Model

Het DOM is een universele interface en heeft een centrale functie voor JavaScript-programmering sinds de publicatie ervan in 1998 door het W3C. Het DOM is platformonafhankelijk en taalneutraal en geeft de structuur van uw webdocument weer in de zogenaamde DOM-boom.

DOM-boom

De DOM-boom is de visuele weergave van het DOM. In deze boomstructuur vormt elk bestuurbaar object een eigen knooppunt.

DSGS/Zwitserse Duitse gebarentaal

Het DSGS is een van de gebarendialecten in Zwitserland, die soms sterk van elkaar verschillen maar steeds meer in elkaar overgaan.

Dynamiek

Door het dynamische karakter van uw website kan deze veranderen zonder opnieuw te worden geladen. Het is belangrijk voor de toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid, bijvoorbeeld omdat gebruikers van uw contactformulier foutmeldingen krijgen als zij het formulier niet correct invullen of via de mouse hover meer informatie te zien krijgen.

E

EAA/Europeanen met een handicap wet

Deze verordening is in april 2019 door de EU aangenomen en bepaalt de toegankelijkheid van digitale producten en diensten.

Eenvoudige taal

Eenvoudige taal is een uitdrukkingsvorm die verschilt van complexe (ook moeilijke) en gemakkelijke taal. Omdat het vaak wordt verward met klare taal, zullen we binnenkort een vergelijking van de twee uitdrukkingsvormen voor u maken.

Verklaring inzake toegankelijkheid

De EU-richtlijn 2016/2102 vereist onder meer dat u een toegankelijkheidsverklaring op uw website publiceert, die ten minste eenmaal per jaar moet worden herzien. Hierin beschrijft u in hoeverre uw aanbod toegankelijk is en welke barrières er nog op uw website bestaan – en in het beste geval zo snel mogelijk worden weggenomen. Laat ons uw website controleren om aan alle eisen te voldoen.

ETSI/Europees Instituut voor telecommunicatienormen

Het ETSI is onder meer de uitgever van EN 301549 en dus een van de normbepalers voor het ontwerp van toegankelijke websites.

EU-norm EN 301 549

Deze Europese norm is opgesteld door ETSI en definieert officiële normen voor toegankelijkheid op het internet.

EU-richtlijn 2016/2102

Deze Europese richtlijn verplicht alle openbare dienstverleners (van de federale overheid tot de kleinste gemeente) om hun websites drempelvrij aan te bieden en een toegankelijkheidsverklaring op te stellen, die regelmatig moet worden bijgewerkt. Verplichte instanties zijn bijvoorbeeld overheden, openbare ziekenhuizen en universiteiten. De deadline voor alle websites was 23 september 2020.

H

HTML/Hypertext Markup Language

HTML is een van de opmaaktalen van het internet. In tegenstelling tot CSS en JavaScript wordt HTML gebruikt voor de opmaaklaag. Hiermee beschrijft en definieert u de inhoud van uw website en de basislay-out.

J

JavaScript

U definieert het gedrag van uw website via JavaScript en kunt zo onder meer kleine hulproutines voor gebruikers programmeren. Deze zijn belangrijk als bijvoorbeeld een contactformulier wordt aangeboden, omdat dan niet de hele website opnieuw moet worden geladen als een verkeerde invoer wordt gedaan.

JAWS/Job Access With Speech

JAWS is een bekende schermlezer die blinde gebruikers kunnen gebruiken om zonder belemmeringen het internet te ervaren – om dit te laten werken is de correcte integratie van de ARIA-attributen van cruciaal belang. De tekstuitvoer door JAWS vindt plaats als een brailleleesregel of via spraakuitvoer, afhankelijk van de voorkeur.

K

Complexe taal

Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op taalbarrières stuiten als de gebruikte uitdrukkingsvorm bijvoorbeeld te moeilijk is. Daarom moet u ten minste de essentiële inhoud van uw website in gewone taal beschikbaar stellen.

Conformiteitsvoorwaarden/conformiteitseisen

De WCAG is onderverdeeld in verschillende controleerbare succescriteria voor toegankelijkheid, die op hun beurt uw website beschrijven in verschillende gradaties – nalevingsniveaus genoemd. Voldoet u aan een voorwaarde, dan bent u op dit gebied WCAG-conform.

Conformiteitsniveau

U kunt de conformiteit van uw website in drie verschillende niveaus indelen volgens WCAG. A staat voor het minimumniveau en AAA voor de grootst mogelijke toegankelijkheid.

L

Eenvoudige taal

Lichte taal is een drempelloze uitdrukkingsvorm van de Duitse taal en verschilt van complexe taal, bijvoorbeeld in de lengte van zinnen en de moeilijkheidsgraad van termen. U moet de essentiële inhoud van uw website in gewone taal beschikbaar stellen, zodat bijvoorbeeld mensen met een verstandelijke beperking deze zonder belemmeringen kunnen raadplegen.

Leesvolgorde

Met de leesvolgorde geeft u aan hoe een gebruiker door uw website navigeert met bijvoorbeeld de tabtoets, maar ook screenreaders volgen de opgegeven leesvolgorde en leiden de gebruiker zo door uw aanbod.

M

Muisaanwijzer

Met mouse hover kunnen bezoekers van uw website specifieke inhoud laten uitvergroten en in kleur laten oplichten. Deze functie helpt niet alleen om het betreffende element beter te herkennen, maar ook om zich te kunnen concentreren op de gewenste inhoud.

Multikanaalprincipe

Om de informatie op uw website op een toegankelijke manier aan te bieden, is het belangrijk dat deze via ten minste twee verschillende kanalen wordt gepresenteerd. Het multikanaalprincipe houdt bijvoorbeeld in dat uw afbeeldingen niet alleen als beeldelementen worden ingevoegd, maar ook een beschrijvende ALT-tekst hebben, zodat blinden de afbeelding door hun schermlezer kunnen laten beschrijven. Als u video aanbiedt, helpen ondertitels om deze te begrijpen zonder audio. Om de barrière voor doven echter volledig weg te nemen, is een gebarenvideo nodig. Waarom dit zo is blijkt uit ons artikel over klare taal.

Mediopunkt

Het mediapunt is een belangrijk instrument van klare taal. Hiermee kun je lange woorden, die anders moeilijk te begrijpen zijn, scheiden in betekenisvolle lettergrepen/woorddelen, waardoor je de inhoud beter begrijpt. Zo kunnen mensen met verschillende handicaps de Donaustoomvaart gemakkelijker begrijpen dan de Donaustoomvaart. U plaatst het met de toetsencombinatie ALT (ingedrukt houden) 0183. Wij hebben verdere regels voor klare taal voor u samengevat in onze onvolledige gids voor klare taal, die binnenkort wordt gepubliceerd.

N

NVDA/NonVisual Desktop Access

NVDA is een bekende schermlezer die blinde gebruikers kunnen gebruiken om zonder belemmeringen het internet te ervaren – om dit te laten werken is de correcte integratie van de ARIA-attributen cruciaal. De tekstuitvoer door NVDA vindt plaats als brailleleesregel of via spraakuitvoer, afhankelijk van de voorkeur.

O

ÖGS/Oostenrijkse gebarentaal

Net als DGS is ÖGS een taal op zich.

P

Beginselen van de WCAG

WCAG 2.1 is gebaseerd op vier principes en dertien richtlijnen die u kunt gebruiken om de toegankelijkheid van uw website te controleren. Als u meer wilt weten over de beginselen van waarneembaarheid, bruikbaarheid, begrijpelijkheid en robuustheid, biedt ons artikel over de vier beginselen binnenkort een begrijpelijk overzicht.

S

Zware taal

Zwaar taalgebruik is een andere term voor complex taalgebruik en vormt een barrière voor bijvoorbeeld mensen met cognitieve beperkingen.

Schermlezer

De screenreader is software waarmee blinden de inhoud van uw website kunnen lezen en navigeren door deze aan hen voor te laten lezen. Om dit barrièrevrij te laten werken, is een correcte integratie van de ARIA-attributen belangrijk. Indien ook een brailleleesregel is aangesloten, kan de output niet alleen akoestisch maar ook tactiel zijn.

Semantische structuur

De semantische structuur van uw website is niet alleen cruciaal voor de verschillende zoekmachines. Als u bijvoorbeeld de koppen van h1 tot h6 correct hebt gelabeld, kunnen gebruikers met schermlezers stukken tekst overslaan in plaats van dat alles wordt voorgelezen.

Stemuitvoer

Spraakuitvoer helpt mensen met een visuele beperking om de inhoud van uw website te begrijpen wanneer er geen brailleleesregel is, wanneer zij een tekst willen overslaan of wanneer zij het anderszins druk hebben. Daarnaast bieden veel smartphones en pc’s de mogelijkheid om het apparaat te bedienen via spraakuitvoer – deze functie is vooral bekend via Alexa, Cortana, Siri en Co.

T

Tag/Tagging

Tags worden gebruikt voor categorisering en soms ook voor beschrijving (bijvoorbeeld als hashtags). Ze spelen een belangrijke rol in de toegankelijkheid, omdat ze bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om een drempelvrije PDF te maken. Zonder tags is een semantische structuur van PDF’s en webpagina’s niet mogelijk, wat verschillende belemmeringen opwerpt.

TalkBack

TalkBack is de toonaangevende schermlezer voor Android, voorgeïnstalleerd op vele smartphones. Als het ontbreekt op een Android-toestel, kan het gratis worden gedownload uit de Google Play Store.

Sjabloon

Met de sjablonen kunt u sjablonen maken voor uw website en zo bijvoorbeeld in één stap de lay-out van verschillende pagina’s bepalen.

U

Bruikbaarheid

Usability of gebruiksvriendelijkheid is bepalend voor de vraag of bezoekers uw website met succes kunnen gebruiken. Als u geen toegankelijke website aanbiedt, kunnen mensen met een handicap uw website slechts beperkt of helemaal niet gebruiken. Het gaat hier dus om efficiëntie. Soms wordt bruikbaarheid ook (ten onrechte) gelijkgesteld met gebruikerservaring.

Gebruikerservaring

In tegenstelling tot bruikbaarheid, beschrijft gebruikerservaring een meer holistische gebruikerservaring die naast efficiëntie ook rekening houdt met esthetische of emotionele aspecten.

V

VoiceOver

VoiceOver is de toonaangevende schermlezer voor IPhones en IPads, vooraf geïnstalleerd op Apple-apparaten.

W

WCAG/Web Content Accessibility Guidelines

De WCAG, gepubliceerd door het W3C, bevat een reeks richtsnoeren en voorwaarden voor naleving die u kunt gebruiken om de toegankelijkheid van uw website te controleren. Grofweg samengevat zijn de 12 richtsnoeren onderverdeeld in vier gebieden: waarneembaar, werkbaar, begrijpelijk en robuust.

WAI/Web Toegankelijkheid Initiatief

Het WAI is een initiatief binnen het W3C dat zich bezighoudt met de toegankelijkheid van het internet. Het WAI heeft onder meer de WAI-ARIA en de verschillende versies van de WCAG ontwikkeld.

WAI-ARIA

Zie ARIA-attributen.

W3C/Word Wide Web Consortium

Het W3C werd in 1994 opgericht door Tim Berners-Lee, de uitvinder van het World Wide Web, en ontwikkelt sindsdien gestandaardiseerde technologieën. Deze ontwikkelingen omvatten HTML, CSS en WCAG.

Z

Toegankelijkheid

Zie Toegankelijkheid.

Geef een antwoord